Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ülkesinin finansal geleceğine ait şimdiye kadarki en net bildirilerinden birini verdi.
Xi’nin 2024 yılında yaptığı kapsamlı konuşmaya dayanan değerlendirmeleri, Çin Komünist Partisi’nin ideolojik ve politik çizgisini yansıtan Qiushi mecmuasında yayımlandı. Metinde, Çin’in para ünitesi yuanın global rezerv para pozisyonuna ulaşmasının açık bir stratejik amaç olarak benimsendiği tabir edildi.
Xi’nin tarifine nazaran “güçlü bir finans ülkesi” olmanın temel kuralı; milletlerarası ticaret, yatırımlar ve döviz piyasalarında yaygın biçimde kullanılan, merkez bankalarının rezervlerinde yer alan güçlü bir ulusal para ünitesine sahip olmak. Bu yaklaşım, Çin tarihinde birinci kere yuanın rezerv para statüsüne yükseltilmesinin devlet seviyesinde resmî bir maksat olarak ortaya konması manasına geliyor.
DOLAR MERKEZLİ SİSTEME ALTERNATİF ARAYIŞI
Xi’nin çıkışı, global finans sistemindeki kırılganlıkların daha görünür hâle geldiği bir devirde geldi. ABD’de Donald Trump devrinde uygulanan sistemsiz gümrük tarifeleri, artan jeopolitik riskler ve finansal yaptırımların yaygınlaşması, doların “siyasi araç” olarak kullanıldığı tarafındaki tenkitleri güçlendirdi. Bu gelişmeler, doların klasik “güvenli liman” rolünün de daha sık sorgulanmasına yol açtı.
Financial Times, Qiushi’de yayımlanan değerlendirmeyi “Xi, Çin parasının global rezerv para statüsüne ulaşmasını istiyor” başlığıyla okuyucularına aktardı. Gazeteye nazaran Xi’nin vizyonu, Çin’in dolar merkezli global finans mimarisine olan bağımlılığını azaltmayı ve yuanı ticaret, yatırım ve rezerv para olarak daha görünür bir pozisyona taşımayı amaçlıyor.
YUAN REZERV PARA OLABİLİR Mİ?
Australia & New Zealand Banking Group’ta kıdemli Çin stratejisti olan Xing Zhaopeng, açıklamaların sırf telaffuz seviyesinde kalmayabileceğine dikkat çekti. Zhaopeng’e nazaran üst seviye idare, yeni bir finansal ıslahat sürecine hazırlanıyor:
Politika yapıcılar, doların global sistemde zayıfladığı istikametinde güçlü bir mutabakat olduğunu görüyor. Bu nedenle mevcut konjonktürü ıslahatlar için uygun bir fırsat olarak değerlendirebilirler.
Bu kıymetlendirme, Çin’in sermaye piyasalarını derinleştirme, yuan cinsinden finansal araçları artırma ve alternatif ödeme sistemlerini yaygınlaştırma istikametindeki adımlarını hızlandırabileceğine işaret ediyor.
“RİSK TEDBİRE EBEDİ TEMADIR”
Xi’nin metninde öne çıkan başlıklardan biri de finansal risklere yaklaşım oldu. Çin finans sisteminin giderek daha karmaşık ve birbirine bağlı hâle geldiğini belirten Xi, risk önlemenin süreksiz değil, kalıcı bir siyaset ekseni olması gerektiğini vurguladı.
“Risk tedbire ve denetim, finans çalışmalarının ebedi temasıdır” diyen Xi, finansın gerçek iktisattan kopmasının önemli sonuçlar doğuracağı ihtarında bulundu. Xi’ye nazaran finans kendi içinde dönen bir yapıya dönüştüğünde, “kaynağı olmayan bir suya ya da köksüz bir ağaca” emsal ve bu durum kaçınılmaz biçimde kriz üretir.
ÇİN’E HAS FİNANS MODELİ
Xi, Batı merkezli finans modellerinden farklı olarak “Çin’e has sosyalist finans” anlayışını sistematik hâle getirmeyi hedeflediklerini tabir etti. Bu yaklaşımın, çağdaş finansın genel prensiplerine dayanmakla birlikte Çin’in tarihi, siyasi ve ekonomik şartlarına uygun bir çerçeve sunduğu belirtildi.
Qiushi’de yayımlanan metinde, bu modelin sekiz temel prensip üzerine kurulduğu vurgulandı. Parti liderliğinin merkezde olması, finansın gerçek iktisada hizmet etmesi, risklerin sıkı biçimde denetlenmesi, piyasa ve hukuk temelli yeniliklerin teşvik edilmesi ile istikrarın korunması bu prensipler ortasında öne çıktı.
“FİNANSAL BÜYÜK GÜÇ” TANIMI
Xi’ye nazaran “finansal büyük güç” olmak, sadece büyük bir iktisada sahip olmakla sonlu değil. Güçlü bir merkez bankası, sistemik riskleri yönetebilen makro ihtiyati çerçeve, global ölçekte faaliyet gösterebilen finansal kurumlar ve milletlerarası yatırımcıları çekebilen finans merkezleri bu tarifin ayrılmaz ögeleri olarak görülüyor.
Ayrıca Çin’in global finans kurallarının belirlenmesinde daha fazla kelam sahibi olmayı hedeflediği, bu doğrultuda tüzel altyapı ve kontrol düzeneklerinin güçlendirilmesinin kıymet taşıdığı tabir edildi.
FİNANSAL KÜLTÜR VE PİYASA TEPKİSİ
Xi, finansal büyük güç gayesinin sırf teknik düzenlemelerle değil, etik ve kültürel bir yerle de desteklenmesi gerektiğini savundu. Bu kapsamda “Çin’e has finansal kültür” inşa edilmesi daveti yapıldı. Dürüstlük, güvenilirlik, temkinli hareket etme ve hukuka bağlılık bu kültürün temel ögeleri olarak sıralandı.
Qiushi’deki yayın sonrasında yuan, dolar karşısında hudutlu da olsa kıymet kazandı. Piyasa aktörleri bu hareketi sembolik lakin istikamet gösterici bir sinyal olarak pahalandırıyor.
Uzmanlara nazaran yuanın rezerv para gayesi; Jenerasyon ve Yol Teşebbüsü, BRICS Kalkınma Bankası, lokal para cinsinden ticaret muahedeleri ve alternatif ödeme sistemleriyle birlikte ele alındığında, global finans sisteminde uzun vadeli ve yapısal bir dönüşümün işareti olarak görülüyor.
Kaynak: Cumhuriyet
